Deel 20. Cuylitshof

Omschrijving: Cuylitshof

Gebouwd in 1928 door Albert Wanghe

Albert Wanghe geeft de naam Mastenhof

In 1931 gekocht met gelden van legaat Cuylits

Uit erkentelijkheid nieuwe naam Cuylitshof

Putsesteenweg 38

Wat was Cuylitshof historisch?

1 Van privélandhuis naar "rustkuur/openlucht-herstellingsoord"

• In het interbellum ontstonden in en rond Kalmthout-Heide meerdere initiatieven rond gezonde buitenlucht (openluchtklassen, herstellingsoorden, vakantiehuizen), vooral gericht op kinderen uit de stad. In die logica past Cuylitshof perfect.
• Een Antwerpse zorg-historische schets noemt Cuylitshof expliciet als herstellingsoord voor (zieke) kinderen uit Antwerpen (met jaartal 1933 in die context genoemd).
• Een arrest van de Raad voor Vergunningsbetwistingen (2019) bevestigt het sociale gebruik: het domein was bekend als "domein Cuylitshof" en tot de jaren '70 was er in de villa een tehuis voor kinderen gevestigd. Samengevat: Cuylitshof kadert in de bredere 20e-eeuwse beweging waarin "heide, dennen en zon" werden gezien als een soort therapie—zeker voor kinderen die herstelden van ziekte of verzwakking.

2 Later gebruik: horeca, en ruimtelijke druk

• Datzelfde arrest zegt ook dat Cuylitshof nadien als restaurant gebruikt werd.
• In 2002 werd een negatief stedenbouwkundig attest gegeven voor een project met een appartementsgebouw; opvallend: de overheid vond sloop van Cuylitshof als "belangrijk bouwkundig erfgoed" niet wenselijk.
• Verder: in 2003 zijn aan de straatzijde al twee bouwpercelen afgesplitst (verkaveling), wat mee verklaart waarom het domein vandaag minder "landgoedgevoel" kan hebben dan vroeger.

3 Culturele invulling (minstens jaren 1980)

Cuylitshof dook ook op als recreatie- en cultuurplek: een publicatie in Vlaanderen. Kunsttijdschrift vermeldt dat het Cuylitshof Mecenaat er in 1988 een beeldhouwerssymposium organiseerde op het "recreatiedomein Cuylitshof".

Architectuur: hoe zag het eruit, en waarom zo?

Omdat "Cuylitshof" zowel naar de villa als (op oude kaarten) naar de openlucht-infrastructuur lijkt te verwijzen, is het handig om het in twee lagen te bekijken:

A De villa/hoofdbebouwing: interbellum-landhuis met "cottage"-allure

• Lokale heemkundige informatie beschrijft Cuylitshof als een landhuis in typisch (Engels) cottagestijl (interbellum): pittoreske, huiselijke architectuur die populair was in villawijken rond Heide-Kalmthout.
• Die stijl betekent in de praktijk meestal: asymmetrische volumes, steile dakvlakken, erkers/veranda's, gecombineerd met traditionele materialen (baksteen, natuursteenaccenten, houtwerk).

Waarom die stijl hier logisch is

• Kalmthout-Heide ontwikkelde zich als "gezondheids- en vakantielandschap": villabouw die "boslucht & ontspanning" uitstraalt, paste bij het imago én bij de doelgroep (gasten, kuurgangers, instellingen).

B De openlucht-/rustkuurarchitectuur: licht, lucht, langgerekte paviljoenen

De oude prentkaarten zijn hier heel veelzeggend:

• Op de kaart "Rustkuur openlucht" zie je een lang, laag gebouw met veel gevelopeningen en een buitenzone met stoelen/ligbedden: typisch voor openluchtkuren (maximaal buiten verblijven, beschut maar in de lucht).
• Ook het interieurbeeld "Eetzaal" toont een eenvoudige, functionele ruimte met stevige tafels/stoelen: dit ondersteunt het beeld van een collectieve voorziening (tehuis / vakantieoord), niet enkel een privéwoning.
• De "waschplaats" wijst op infrastructuur voor groepen (hygiënevoorzieningen), opnieuw passend bij een instelling.

Architecturale logica achter openluchtgebouwen

• Veel glas/ramen en langgerekte plattegronden maximaliseren daglicht, ventilatie en zicht op groen.
• Lage volumes met directe buitentoegang maken het eenvoudig om kinderen in groepen naar buiten te laten gaan.
• De buitenruimte (zand/dennenbos) is geen decor maar onderdeel van het "therapeutisch programma".

Wat weten we zeker, wat is interpretatie?

• Locatie/domein: Putsesteenweg 38, Kalmthout wordt expliciet genoemd in meerdere publicaties.
• Functie: tehuis voor kinderen tot de jaren '70, later restaurant.
• Erfgoedwaarde in ruimtelijke afwegingen: sloop "niet wenselijk" als belangrijk bouwkundig erfgoed (2002-casus, aangehaald in 2019-arrest).
• Cuylitshof in de context van Antwerpse gezondheidszorg en herstellingsoorden.

Door het oorspronkelijke domein vooraan te verkavelen voor moderne villabouw heeft het totaaluitzicht van het voor Kalmthout Cuylitshof ongetwijfeld sterk aan charme ingeboet. Spijtig voor dit stukje Kalmthouts cultureel erfgoed. Het is echter niet de enige culturele doodzonde van onze Kalmthoutenaar.

Met deze bijdrage sluiten we het hoofdstuk 'I 1890 – 1920: Fin de siècle'.

Een tocht door en in 20 gebouwen, daterend uit deze periode.