Deel 25. Volkshuis

Omschrijving:  Volkshuis

Gebouwd in 1926-1930-1931

Architect E. Van Steenbergen

Kapellensteenweg 234 Kalmthout

Het Volkshuis van Kalmthout: Geschiedenis en Architectuur

Het Volkshuis in Kalmthout, ontworpen door de modernistische architect Eduard Van Steenbergen, was destijds een gewaagd project in een overwegend katholieke gemeente. Het gebouw weerspiegelt de opkomst, crisis en evolutie van de lokale socialistische beweging (B.S.P.).

Bouw en Uitbreiding (1926–1931)

• 1926 (Hoofdgebouw): Opgericht door vzw 'De Verbroedering' en grotendeels gebouwd door socialistische kameraden in hun vrije tijd. Het oorspronkelijke plan blonk uit in symmetrie. Het bood destijds onderdak aan een winkel, een centrale gang en een herberg.
• 1927 (Binneninrichting): Van Steenbergen ontwierp ook het meubilair en de interieurelementen (zoals de toog en kachels), deels uitgevoerd door beeldhouwer Albert Poels.
• 1930 (Bakkerij): Aanbouw van een functionele bakkerij. Om een veto van de Christelijke Partij te omzeilen, trad Van Steenbergen hierbij op als stroman voor de aankoop van de grond.
• 1931 (Cinema- en toneelzaal): Toevoeging van een grote zaal (later bekend als cinema 'Excelsior') om inkomsten te genereren en de schulden af te lossen.

Crisis, Verkoop en Terugkoop (1942–1950)

De economische crisis van de jaren '30 sloeg diepe wonden. Om schuldeisers te voldoen, werd het Volkshuis op 16 mei 1942 verkocht aan de Antwerpse nijveraar G.A. Thijs, die het omgedoopte tot 'lokaal de Ster'. In 1950 slaagde de Algemene Centrale voor Hout en Bouw erin het gebouw terug te kopen voor de partij. De bakkerij werd echter niet teruggekocht; deze bleef in andere handen.

De Verbouwingen (1954 & 1986)

• De eerste verbouwing (1954): Vanwege de groei van de Socialistische Mutualiteit en de vakbond was er nood aan nieuwe kantoorruimtes en lokalen (o.a. voor pre- en postnatale raadplegingen). Cruciaal: Hierbij verdween de volledige, oorspronkelijke binneninrichting van Van Steenbergen. Ook de vervanging van het dak zorgde voor een verlies aan de oorspronkelijke uitstraling.
• De tweede verbouwing (1986): Dit zorgde voor een totale scheiding van functies binnen het gebouw via een lange centrale gang. Dit ging lijnrecht in tegen het oorspronkelijke idee van Van Steenbergen, die het gebouw altijd als één samenhangend complex had ontworpen.

Huidige Toestand

In de loop der jaren zijn bijna alle oorspronkelijke functies (de winkel, bakkerij, jeugdherberg, bibliotheek, doktersraadpleging en cinema) verdwenen. Vandaag de dag is een deel van het gebouw omgedoopt tot het 'Karel Vroom-centrum', bedoeld voor evenementen en culturele activiteiten in Kalmthout. Hoewel er door de vele verbouwingen uiterlijk weinig overblijft van de grandeur van weleer, herinneren de originele schetsen nog aan de modernistische kwaliteiten van het oorspronkelijke ontwerp.